6 bước xử lý khi tủ vắc xin vượt nhiệt độ bảo quản

Đăng ngày Ban biên tập quanlytiemchung.comChịu trách nhiệm nội dung: DS. Nguyễn Đăng Điệp

Khi tử vắc xin vượt nhiệt độ bảo quản (ngoài khoảng 2-8 °C) thì phải làm thế nào? Các bạn hãy tham khảo quy trình 6 bước xử lý khi gặp trường hợp này nhé.

6 bước xử lý khi tủ vắc xin vượt nhiệt độ bảo quản

Chỉ một sai sót trong quá trình vận hành cũng khiến tủ bảo quản vắc xin lệch nhiệt độ bảo quản, và hậu quả thì rất nặng: bạn có thể phải huỷ tất cả vắc xin trong tủ, nguy hiểm hơn là nếu không phát hiện, những vắc xin này có thể ảnh hưởng đến sức khoẻ của người được tiêm. Dựa trên Thông tư 36/2018/TT-BYT về thực hành tốt bảo quản thuốc (GSP), nguyên tắc chung của CDC Hoa Kỳ và kinh nghiệm cá nhân, tôi gơi ý quy trình xử lý tủ bảo quản vượt nhiệt độ. Bạn có thể bổ sung vào SOP cảu mình, nhưng cần đối chiếu với tờ hướng dẫn của từng vắc xin và với yêu cầu của Sở Y tế địa phương.

Khoảng nhiệt độ và việc ghi chép bắt buộc

Theo Phụ lục IV của Thông tư 36/2018, điều kiện "bảo quản lạnh" là từ +2 °C đến +8 °C (mục 3.12 và 3.14), cơ sở phải kiểm tra điều kiện bảo quản tối thiểu 2 lần mỗi ngày, ghi chép và lưu hồ sơ (mục 3.15). Với vắc xin, cần có ít nhất một thiết bị theo dõi nhiệt độ tự ghi dữ liệu (mục 3.18) và phương tiện cảnh báo tự động khi nhiệt độ lệch (mục 2.6).

Nhiệt kế treo trong tủ lạnh, kim chỉ vùng nhiệt độ an toàn
Nhiệt kế treo trong tủ lạnh, kim chỉ vùng nhiệt độ an toàn

Ảnh: Tony Webster, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

NẾU KHÔNG MAY TỦ BẢO QUẢN VƯỢT KHOẢNG 2-8°C THÌ PHẢI LÀM THẾ NÀO?

Bước 1: Xác nhận lỗi

  1. Kiểm tra lại bằng một nhiệt kế khác (còn thời gian hiệu chuẩn):
  • Nhiệt độ 2 nhiệt kế giống nhau -> Lỗi thật
  • Nhiệt độ nhiệt kế 2 nằm trong khoảng cho phép -> Nghi ngờ lỗi trên nhiệt kế 1, cần kiểm tra lại nhiệt kế 1 và thực hiện đo lại bằng cả 2 nhiệt kế sau 10 phút.
  1. Kiểm tra nguyên nhân dễ thấy: cửa tủ chưa đóng kín, mất điện, đóng băng thành tủ, vừa nhập/xuất hàng nhiều, tủ đặt sát tường hoặc nguồn nhiệt.
  1. Ghi ngay biên bản lỗi bảo quản: thời gian, nhiệt độ, nguyên nhân, người kiểm tra, người xác nhận

Bước 2: Biệt trữ sản phẩm (Không dùng, không huỷ ngay)

CDC Hoa Kỳ: vắc xin đã nằm ngoài khoảng nhiệt độ bảo quản không được dùng cho đến khi nhà sản xuất hoặc cơ quan y tế xác nhận vẫn an toàn và còn hiệu lực. Thông tư 36/2018/TT-BYT: không cấp phát thuốc nghi ngờ chất lượng (mục 3.23) và để hàng cần biệt trữ ở khu vực riêng, có nhãn, giữ điều kiện bảo quản cho đến khi có quyết định xử lý (mục 4.3 và 7.3).

Việc cần làm: Biệt trữ sản phẩm nghi ngờ ngay sang tủ khác đang đạt nhiệt độ bảo quản. Có thể để trong túi, thùng có nhãn "Biệt trữ", nhãn nên có màu nổi bật như vàng hoặc đỏ. Bên trong nên để cùng tờ thống kê hàng hoá và biên bản lỗi bảo quản.
Nếu không có tủ dự phòng, dùng phích bảo quản đạt chuẩn, phải có chỉ thị đông băng bên trong phích.

Bước 3: Thống kê hàng hoá

Nhà sản xuất sẽ hỏi bạn các thông tin giống nhau. Chuẩn bị sẵn trong một biên bản:

Điền các thông tin của hàng hoá vào biên bản lỗi bảo quản, đầy đủ các thông tin: Tên vắc xin, số lô, hạn dùng, số lượng, hoá đơn nhập hàng.
Lưu lại thông tin tủ bảo quản: Tên tủ, model.

QuanLyTiemChung.com lưu vắc xin đầy đủ thông tin, theo từng tủ riêng; từ đó giúp khách hàng dễ dàng xuất file thống kê hàng hoá.

Bước 4: Liên hệ Nhà cung cấp

Liên hệ nhà cung cấp/nhà sản xuất nơi bạn mua vắc xin, rồi Sở Y tế hoặc trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh khi cần hướng dẫn thêm. Câu hỏi cụ thể: "Với diễn biến nhiệt độ ..., sản phẩm ... lô số ... còn dùng được không? Có tài liệu ổn định (stability data) bằng văn bản không?"

Chỉ tiếp nhận trả lời bằng văn bản hoặc email. Nếu nhà cung cấp/sản xuất cho phép dùng tiếp thì ghi rõ ai xác nhận, ngày nào, điều kiện kèm theo rồi có thể cho phép dùng lại. Nếu không, chuyển sang bước 5.

Bước 5: Xử lý hàng hoá hư hỏng

Khi nhà cung cấp thông báo không thể tái sử dụng thì sản phẩm cần xử lý theo quy trình huỷ hàng hoá hư hỏng.
Việc xử lý hàng hoá hư hỏng phải tuân thủ Thông tư 13/2026/TT-BYT cũng như các quy định về môi trường khác. Việc này có thể thực hiện theo SOP riêng của từng phòng tiêm.

Bước 6: Hậu kiểm

Sau sự cố, họp với người phụ trách kho và ghi lại:

  • Nguyên nhân gốc (mất điện, tủ cũ, đặt vắc xin sát dàn lạnh, nhân viên mở cửa nhiều lần,...).
  • Điều gì đã giúp phát hiện: chuông báo, lần kiểm 2 lần mỗi ngày?
  • Thay đổi cần làm: lắp thêm thiết bị tự ghi, bổ sung nhiệt kế dự phòng, ổ cắm riêng cho tủ, người trực ngoài giờ,...

Cần thêm checklist trước ca sáng

  1. Đọc số liệu nhiệt độ qua đêm từ thiết bị tự ghi, không chỉ nhìn màn hình lúc đến.
  2. Kiểm tra chuông cảnh báo còn hoạt động.
  3. Nhiệt kế còn trong hạn hiệu chuẩn (bao gồm cả nhiệt kế dự phòng).

Các vấn đề hay gặp

Nhiệt độ vượt chuẩn vài phút rồi trở lại bình thường? Cần ghi vào sổ như một sự cố. Việc còn dùng được hay không do nhà sản xuất xác nhận theo từng sản phẩm, không nên tự kết luận.

Có thể tự mua nhiệt kế loại nào cũng được không? KHÔNG. Nhiệt độ phải được hiệu chuẩn và chuyên dụng dùng cho GSP.

Quy trình này đủ để nộp cho Sở Y tế không? CÓ. Bạn có thể tham khảo và đưa vào quy trình thao tác chuẩn của phòng tiêm.

Nguồn

  • Thông tư 36/2018/TT-BYT, Phụ lục IV (bản song ngữ trên hethongphapluat.com). Thông tư này đã được sửa một phần bởi Thông tư 11/2025/TT-BYT, hãy đối chiếu điều khoản còn hiệu lực trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật.
  • CDC Hoa Kỳ, Vaccine Storage and Handling, cập nhật 14/07/2026. Đây là tài liệu của nước ngoài, dùng để tham khảo nguyên tắc.

Ảnh bìa: SSgt. Joshua Magbanua, U.S. Air Force, phạm vi công cộng, Wikimedia Commons

Bài viết là thông tin tham khảo, soạn theo Chính sách biên tập. Phát hiện thông tin sai, xin báo cho chúng tôi qua trang Liên hệ.