Đồng Nai có ca tử vong do dại sau hai tháng bị chó cắn, không tiêm vắc xin
Đăng ngày Ban biên tập quanlytiemchung.comChịu trách nhiệm nội dung: DS. Nguyễn Đăng Điệp
Đồng Nai ghi nhận ca tử vong do dại sau hai tháng bị chó cắn mà không tiêm vắc xin. Bài nêu quy trình tiếp nhận ca bị cắn, kho vắc xin dại và lịch nhắc mũi.
Chuyện gì đã xảy ra
Ngày 26/10, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Đồng Nai thông báo địa phương vừa ghi nhận một ca tử vong do bệnh dại, theo báo Dân trí đăng ngày 27/10. Bệnh nhân là nam thanh niên 27 tuổi. Khoảng hai tháng trước, anh bị một con chó thả rông cắn vào ngón tay. Anh không xử lý vết thương và không đi tiêm vắc xin phòng dại.
Diễn biến sau đó khá nhanh. Ngày 15/10 anh bắt đầu sốt, ớn lạnh, mệt, chán ăn, khó nuốt rồi không ăn uống được nữa. Ngày 18/10 anh được đưa đến cơ sở y tế, sau đó chuyển lên Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM và được chẩn đoán mắc bệnh dại. Gia đình xin đưa anh về nhà, anh tử vong tại nhà. Theo CDC Đồng Nai, đây là ca tử vong do dại thứ tư từ đầu năm trên địa bàn thành phố.
Có một chi tiết đáng chú ý cho người làm tiêm chủng. Khi truy vết, cán bộ y tế phát hiện thêm một bé sinh năm 2020 bị chính con chó đó cắn vào vùng ngực cùng ngày. Bé chưa được tiêm phòng dại. CDC đề nghị trạm y tế xã tiếp cận, tư vấn và hướng dẫn gia đình đưa bé đến cơ sở y tế để đánh giá nguy cơ và tiêm kịp thời.
Vì sao tin này liên quan đến phòng tiêm
Phòng tiêm chủng tư nhân thường là nơi người dân hỏi đầu tiên sau khi bị chó mèo cắn. Có người gọi điện hỏi "bị cắn thế này có cần tiêm không", có người đến thẳng quầy lễ tân khi vết thương còn chảy máu. Một ca như ở Đồng Nai cho thấy khoảng thời gian từ lúc bị cắn đến lúc có triệu chứng có thể kéo dài hàng tháng, và người bệnh dễ chủ quan trong khoảng đó.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) mô tả bệnh dại là bệnh có thể phòng bằng vắc xin. Chó gây ra tới 99% số ca dại ở người. Khi triệu chứng đã xuất hiện, bệnh gần như chắc chắn tử vong. Ngược lại, nếu xử trí sau phơi nhiễm đủ và đúng, virus bị chặn trước khi lên hệ thần kinh trung ương. WHO ước tính bệnh dại gây khoảng 44.203 ca tử vong mỗi năm trên thế giới (mô hình ước tính sức khỏe toàn cầu 2021), và con số thực có thể cao hơn vì báo cáo thiếu sót. Nguồn: Bản tin về bệnh dại của WHO.
Xử trí sau phơi nhiễm theo WHO, tóm tắt cho đội ngũ phòng tiêm
Phần này chỉ tóm tắt tài liệu của WHO để nhân viên nắm khung chung. Chỉ định cụ thể thuộc về bác sĩ khám và phác đồ đang áp dụng tại cơ sở.
- Rửa vết thương ngay bằng nước và xà phòng ít nhất 15 phút, sau đó đến cơ sở y tế.
- Bác sĩ đánh giá mức độ phơi nhiễm. WHO chia ba mức: mức I (chạm, cho ăn, bị liếm trên da lành) không cần tiêm; mức II (cắn nhẹ trên da hở, xước nhỏ không chảy máu) cần rửa vết thương và tiêm vắc xin ngay; mức III (cắn hoặc cào xuyên da, nước bọt dính vào niêm mạc hoặc da tổn thương) cần rửa vết thương, tiêm vắc xin ngay và dùng thêm globulin miễn dịch hoặc kháng thể đơn dòng kháng dại.
- Hoàn thành đủ phác đồ vắc xin. WHO cũng khuyến cáo chuyển dần từ đường tiêm bắp sang đường tiêm trong da vì giảm 60 đến 80% chi phí mà không giảm an toàn hay hiệu quả. Cơ sở có áp dụng đường nào, theo hướng dẫn nào của Bộ Y tế và nhà sản xuất, chủ phòng tiêm cần tự xác nhận với bác sĩ phụ trách.
Một lưu ý nữa từ WHO: tiêm phòng trước phơi nhiễm chỉ dành cho nhóm nguy cơ nghề nghiệp hoặc vùng xa, và không thay thế việc xử trí sau khi bị cắn.
Việc chủ phòng tiêm nên rà trong tuần này
Quy trình tiếp nhận ca bị động vật cắn
- Có một trang hướng dẫn ngắn dán ở quầy lễ tân và gửi cho người trực điện thoại: việc đầu tiên là rửa vết thương bằng xà phòng 15 phút, rồi mới đến phòng khám.
- Câu hỏi sàng lọc bắt buộc khi đăng ký: động vật gì, bị cắn ngày nào, vị trí vết thương, động vật còn sống và theo dõi được không, đã rửa vết thương chưa, đã từng tiêm dại chưa.
- Phân luồng: khách bị cắn cần bác sĩ khám trước khi tiêm, không xếp chung hàng với khách tiêm định kỳ.
Kho và lịch hẹn
- Kiểm số liều vắc xin phòng dại đang có, hạn dùng từng lô và nhiệt độ bảo quản. Tin về ca tử vong có thể kéo theo lượng khách hỏi và đến tiêm tăng trong vài ngày.
- Nếu phòng tiêm không có globulin miễn dịch kháng dại, chuẩn bị sẵn thông tin nơi chuyển khách (cơ sở nào, giờ nào, ai liên hệ) để không mất thời gian khi gặp ca mức III.
- Lập lịch hẹn cho cả phác đồ ngay từ mũi đầu và có cách nhắc lịch. Người bị cắn hay bỏ giữa chừng khi vết thương đã lành.
Hồ sơ và ghi nhận
- Ghi đủ mức độ phơi nhiễm, loại động vật, ngày cắn, lô vắc xin và người tiêm vào hồ sơ. Khi cần truy vết như trường hợp bé thứ hai ở Đồng Nai, hồ sơ rõ ràng giúp trạm y tế làm việc nhanh.
- Nhắc nhân viên không đưa thông tin cá nhân của khách bị cắn lên nhóm chat hay mạng xã hội. Luật bảo vệ dữ liệu cá nhân coi dữ liệu sức khỏe là dữ liệu nhạy cảm, xem thêm bài Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 91/2025/QH15: phòng tiêm cần biết.
Truyền thông với khách
- Trả lời trung thực: vết thương đã lành không có nghĩa là hết nguy cơ, và người bị cắn nên đến cơ sở y tế sớm.
- Không hứa chắc về kết quả, không nói thay bác sĩ về chỉ định. Cách trả lời tin đồn y tế trên mạng đã được bàn trong bài Tin đồn vắc xin HPV: phòng tiêm chủng trả lời sao, áp dụng tương tự cho dại.
Quản lý số liệu để không bị động
Với các vắc xin có nhu cầu bất thường như vắc xin dại, phòng tiêm hay gặp ba chuyện: hết hàng giữa phác đồ của khách, lệch số liều giữa sổ sách và kho lạnh, và quên nhắc mũi sau. Nếu bạn đang theo dõi kho và lịch hẹn bằng sổ hoặc bảng tính, thử đối chiếu cuối ngày số liều tồn với số liều đã ghi nhận. Phần mềm quanlytiemchung hỗ trợ quản lý kho vắc xin và lịch hẹn cho phòng tiêm, nhưng điều quan trọng hơn công cụ là có người chịu trách nhiệm kiểm mỗi ngày.
Một vài số cần nhớ
| Mục | Con số | Nguồn |
|---|---|---|
| Ca tử vong do dại ở Đồng Nai từ đầu năm | 4 | CDC Đồng Nai qua Dân trí |
| Thời gian từ khi bị cắn đến khi có triệu chứng ở ca này | khoảng 2 tháng | CDC Đồng Nai qua Dân trí |
| Thời gian rửa vết thương tối thiểu | 15 phút | WHO |
| Tỷ lệ ca dại ở người do chó lây | tới 99% | WHO |
| Chi phí giảm khi tiêm trong da so với tiêm bắp | 60 đến 80% | WHO |
Nguồn tin: Dân trí, "Hai tháng sau khi bị chó cắn, người đàn ông tử vong do không tiêm vaccine". Bài viết mang tính thông tin cho chủ phòng tiêm, không thay thế tư vấn y khoa.
Tiêm phòng dại cho chó là biện pháp cắt nguồn lây hiệu quả nhất theo WHO, vì vậy phòng tiêm có thể nhắc khách nuôi chó mèo tiêm phòng cho vật nuôi.
Ảnh bìa: U.S. Navy photo by Mass Communication Specialist 3rd Class Bryan M. Ilyankoff, Public domain, Wikimedia Commons. Ảnh trong bài: cùng tác giả, Public domain, Wikimedia Commons
Bài viết là thông tin tham khảo, soạn theo Chính sách biên tập. Phát hiện thông tin sai, xin báo cho chúng tôi qua trang Liên hệ.
