Ba ca dại tử vong và các sai lầm khi dự phòng theo Dân trí
Đăng ngày Ban biên tập quanlytiemchung.comChịu trách nhiệm nội dung: DS. Nguyễn Đăng Điệp
Dân trí nêu ba ca tử vong do dại và các sai lầm khi dự phòng. Bài nêu cách chuẩn hóa tư vấn qua điện thoại, rà kho vắc xin dại và theo dõi mũi quá hẹn.
Báo Dân trí ngày 03/11/2026 đăng bài về ba ca tử vong do bệnh dại, kèm lời cảnh báo của bác sĩ về những sai lầm khi dự phòng sau khi bị động vật cắn. Cả ba ca đều có điểm chung: gia đình không xử lý vết thương hoặc không tiêm kịp. Với chủ phòng tiêm chủng, bài báo cho thấy khách của mình đang thiếu thông tin ở chính những bước mà phòng có thể hỗ trợ.
Bài này không thay thế hướng dẫn chuyên môn. Phần y khoa chỉ nhắc lại những gì báo nêu và khuyến cáo chung của cơ quan y tế. Phần còn lại nói về việc chủ phòng nên chuẩn bị gì: tư vấn qua điện thoại, vắc xin và huyết thanh trong kho, hồ sơ theo dõi lịch mũi.
Ba ca tử vong trong bài báo
Theo Dân trí, ba ca xảy ra ở ba địa phương:
- Đồng Nai: một nam thanh niên 27 tuổi bị chó thả rông cắn vào ngón tay khoảng hai tháng trước, không xử lý vết thương và không tiêm vắc xin. Từ ngày 15/10 anh sốt, mệt, khó nuốt rồi không ăn uống được. Anh được chẩn đoán dại tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM và tử vong tại nhà. Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Đồng Nai, đây là ca tử vong thứ 4 vì dại của thành phố từ đầu năm.
- Gia Lai: một bé 6 tuổi bị chó nhà hàng xóm cắn vào cẳng chân khoảng 5 tháng trước, sau đó bị chó thả rông cắn vào tai. Gia đình không đưa bé đi xử trí hay tiêm phòng. Bé co giật, được chẩn đoán dại tại bệnh viện tỉnh và tử vong tại nhà.
- Đồng Tháp: một bé 4 tuổi có vết thương vùng trán dài khoảng 6 cm, gia đình không xác định được có bị chó cắn hay không nên không được hướng dẫn tiêm vắc xin và huyết thanh. Gia đình cũng từ chối tiêm khi được tư vấn. Hai lần xét nghiệm nước bọt đều dương tính với virus dại.
Bài báo cũng dẫn số liệu 54 ca tử vong do dại trên toàn quốc từ đầu năm 2026 (lấy từ một bài liên quan của báo này, chủ phòng nên đối chiếu số liệu mới nhất của Bộ Y tế khi dùng trong tài liệu truyền thông).
Những sai lầm mà bác sĩ nêu
Các sai lầm trong dự phòng, theo nội dung bài báo:
- Không rửa và xử lý vết thương sau khi bị cắn.
- Không đi khám hoặc không tiêm vắc xin, huyết thanh kháng dại.
- Không báo cho cơ sở y tế khi nghi ngờ bị chó cắn.
- Chờ đến khi có triệu chứng mới đi khám, hoặc tự chữa bằng cách dân gian.
- Từ chối hoặc trì hoãn tiêm vì sợ tác dụng phụ, sợ ảnh hưởng trí nhớ.
- Bỏ sót thể liệt, vì triệu chứng không điển hình nên dễ bị chẩn đoán nhầm.
Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM (HCDC), được bài báo dẫn lại, cho biết bệnh dại gần như tử vong hoàn toàn khi đã có triệu chứng lâm sàng nhưng có thể phòng được nếu xử trí và tiêm kịp sau phơi nhiễm. Khoảng 40% nạn nhân là trẻ dưới 15 tuổi, và chó liên quan đến khoảng 99% ca dại ở người. Thời gian ủ bệnh thường 2 đến 3 tháng, có thể từ một tuần đến một năm tùy vị trí vết thương và lượng virus. Bài báo nhắc khuyến cáo rửa vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước sạch ít nhất 15 phút, đến cơ sở y tế sớm, tiêm vắc xin theo phác đồ và tiêm globulin miễn dịch kháng dại khi có chỉ định.
Điều này có nghĩa gì với phòng tiêm chủng
Phòng tiêm chủng thường là nơi khách gọi đầu tiên khi bị chó cắn. Nhiều người gọi hỏi "tiêm được không, giá bao nhiêu" và tắt máy nếu không nhận được câu trả lời rõ ràng. Ba ca trong bài báo cho thấy mỗi lần khách trì hoãn là một lần rủi ro. Một vài việc chủ phòng làm được ngay:
Chuẩn hóa kịch bản tư vấn qua điện thoại
Soạn một tờ hướng dẫn ngắn cho lễ tân, được bác sĩ phụ trách duyệt. Nội dung gồm câu hỏi cần hỏi (bị cắn hay cào, vị trí, bao lâu, động vật còn sống hay không, đã rửa chưa), lời khuyên chung rửa vết thương ngay, và hướng dẫn đến phòng hoặc cơ sở có khả năng đánh giá phơi nhiễm. Lễ tân không chẩn đoán và không hứa về phác đồ. Nếu phòng không xử lý được ca nặng hoặc cần huyết thanh mà không có, hãy chuyển khách đến nơi có khả năng, kèm số điện thoại cụ thể.
Rà kho vắc xin dại và huyết thanh
Bài báo cho thấy nhu cầu có thể đến đột ngột. Chủ phòng nên kiểm tra:
- Số liều vắc xin dại đang có, hạn dùng, lô nào dùng trước.
- Có kho lạnh và nhiệt kế ghi nhận đủ cho huyết thanh kháng dại hay không. Nếu phòng không bán loại này, ghi rõ trong quy trình nơi giới thiệu khách.
- Ngưỡng đặt hàng tối thiểu cho vắc xin dại, đặc biệt vào cuối tuần và dịp lễ.
Về bảo quản và nhật ký lô, xem Thông tư 36/2018/TT-BYT về thực hành tốt bảo quản thuốc.
Theo dõi lịch các mũi tiếp theo
Một người đã tiêm mũi đầu mà bỏ các mũi sau thì mất phần lớn ý nghĩa của lần đi khám. Phòng nên ghi ngày hẹn rõ trên giấy hẹn, nhắc lịch bằng tin nhắn hoặc gọi điện, và đánh dấu những khách quá hẹn để gọi lại. Một phần mềm quản lý phòng tiêm chủng giúp lập danh sách khách quá hẹn theo từng loại vắc xin để nhân viên gọi lại mỗi sáng, thay vì lục sổ.
Chuẩn bị câu trả lời cho người sợ tiêm
Một trong các sai lầm nêu trên là từ chối vì sợ tác dụng phụ. Bác sĩ trong bài nói phản ứng sau tiêm vắc xin dại bất hoạt thường nhẹ và tạm thời, như đau hoặc sưng chỗ tiêm (WHO khuyến cáo loại bất hoạt thay cho loại sản xuất từ mô thần kinh vì an toàn hơn). Phòng nên có sẵn tờ thông tin về phản ứng thường gặp, do bác sĩ phụ trách soạn, và quy trình theo dõi 30 phút sau tiêm như mọi mũi khác. Khi khách từ chối, ghi lại lời khuyên đã đưa vào hồ sơ.
Việc nên làm trong tuần này
- Họp 15 phút với lễ tân và điều dưỡng, thống nhất câu trả lời khi khách gọi vì bị chó cắn.
- Kiểm kê vắc xin dại và ghi vào sổ kho, kể cả hạn dùng.
- In tờ hướng dẫn xử trí ban đầu ở quầy và đăng lên trang Facebook của phòng, dùng nguồn từ Bộ Y tế hoặc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật địa phương.
- Rà danh sách khách tiêm dại quá hẹn mũi.
- Đọc lại bài viết của chúng tôi về bệnh dại tử vong ở Đồng Nai để lấy lại danh mục câu hỏi sàng lọc.
Nguồn
- Dân trí, 03/11/2026, Nhiều ca tử vong do bệnh dại, bác sĩ cảnh báo sai lầm trong dự phòng
- Thông tin về HCDC và WHO trong bài được dẫn lại từ bài báo trên, chưa đối chiếu trực tiếp với trang của hai cơ quan này.
Ảnh bìa: Uroš Novina, CC BY 2.0, Wikimedia Commons. Ảnh trong bài: Wabyona Bingi, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Bài viết là thông tin tham khảo, soạn theo Chính sách biên tập. Phát hiện thông tin sai, xin báo cho chúng tôi qua trang Liên hệ.
